سيد علي اكبر قرشي
106
مفردات نهج البلاغه ( فارسى )
اين سه مورد در « نهج » يافته است . ايم : بى شوهر و بى زن ماندن ، در لغت آمده : « آمت المرئة من زوجها تئيم : فقدته و كد الرّجل من زوجه » از اين ماده فقط يك كلمه در « نهج » يافته است ، امام صلوات اللّه عليه در ملامت اهل عراق فرموده : « اما بعد يا اهل العراق فانّما انتم كالمرأة الحامل حملت فلمّا أتمّت املصت و مات قيمّها و طال تأيمها و ورثها ابعدها . . . » خ 71 ، 100 ، اى اهل عراق شما مانند زن حاملهاى هستيد ، چون حملش را به وقت زائيدن رسانيدن ، آن را سقط كرد ، از آن طرف او مرد ، بى شوهر بودن او طول كشيد و اشخاص دور از شوهرش ارث بردند . محمد عبده گويد : منظور امام از اين كلام آنست كه : شما در صفين نزديك به پيروزى بوديد ولى فرصت را از دست داديد ، و گردن به حكميت داديد نتيجه تلاشها را معاويه برد « تأيم » از باب تفعّل است . اين : رسيدن ، حضرت به معاويه مى نويسد : « اما بعد فقد آن لك آن تنتفع باللّمح الباصر من عيان الامور » نامه 65 ، 455 ، رسيد وقتى كه بهرهگيرى بانگاه آشكار از كارهاى واضح . از اين ماده فقط اين مورد در « نهج » يافته است . اين : مكان ، در رابطه با حق تعالى فرموده : « و لا ينظر به عين و لا يحدّ به اين و لا يوصف بالازواج » خ 182 ، 262 ، خدا با چشم نگاه نمى كند ، و با مكانى محدود نمى شود ، و با امثال و جفتها توصيف نمى شود ، اين كلمه فقط يك دفعه در « نهج » به كار رفته است . ايه : اسم فعل است يعنى زياد سخن بگو . اين لفظ فقط يك دفعه در « نهج » آمده است ، آنحضرت راجع به حجاج بن يوسف فرموده است : « اما و اللّه ليسلّطنّ عليكم غلام ثقيف الذّيّال الميّال يأكل خضرتكم و يذيب شحمتكم ايه ابا وذحة » خ 16 ، 174 ، به خدا قسم حتما بر شما مسلط خواهد شد غلام قبيلهء ثقيف بسيار متكبّر و ستمگر ، تازههاى شما را مى خورد و پپهتان را ذوب مىكند ، بسيار بگو ( هر چه ميخواهى بكن ) اى پدر خنفساء ( سوسك ) توضيح اين سخن در « ثقف » خواهد آمد و الحمد للهّ و هو خير ختام سه صفر الخير 1411 و 3 ، 6 ، 69